Tag Archives: ფუტკარი

თაფლის ხარისხის განსაზღვრის მეთოდები

თხევადი თაფლის ასაკის განსაზღვრისთვის მასში უნდა ჩადოთ კოვზი და მოურიოთ. ახალგაზრდა თაფლი კოვზიდან იოლად ჩამოდის, ხოლო უკვე მომწიფებული კოვზზე ლენტის მსგავს ფენებად ეხვევა.

თხევადი, ჩაუშაქრებელი თაფლიდან სინჯი რაიმე წვრილი ღერის ჩაშვებით აიღეთ. თუ თაფლი ნამდვილია, ის ქვემოთ უწყვეტ ძაფად ჩამოეშვება, გაწყვეტილი ძაფი კი ზედაპირზე კოშკის, პაგოდის ფორმით დაეცემა და შემდეგ ნელ-ნელა, ზედაპირის ფორმის მიხედვით გასწორდება.

ფალსიფიცირებული თაფლი კი წებოსავით მოიქცევა: ღეროდან მსხვილ, წყვეტილ ნაკადებად ჩამოწვეთავს და შხეფებსაც გაყრის.

ახალგაზრდა, უკვე მოწეული თაფლი კოვზიდან მსხვილ, უწყვეტ ნაკადად ჩამოდის.

recognize-good-honey-4ხარისხიანი თაფლი არ უნდა ქაფდებოდეს. ქაფი დუღილზე ანუ გაფუჭებაზე მიუთითებს. ნატურალური თაფლი კი არ შეიძლება ადუღდეს, რადგან ის ბაქტერიციდულია. (თაფლისგან სპირტიანი სასმელის მისაღებად მას წყალში ურევენ და დუღილამდე ისე მიყავთ. გაცხელებისას თაფლი ბაქტერიციდულობას კარგავს და შეიძლება ადუღდეს).

დროთა განმავლობაში თაფლი იმღვრევა და სქელდება (შაქრდება) – ეს კარგი ხარისხის ნიშანია. თაფლი თხევად მდგომარეობაში, როგორც წესი, მხოლოდ ზაფხულში (ივლისი-აგვისტო), მისი სკებიდან ამოღების პერიოდშია. მაქსიმუმ 1-2 თვის შემდეგ, სორტის შესაბამისად, თაფლი კრისტალდება.

recognize-good-honey-3ამიტომ თუ ზამთარში ან გაზაფხულზე გასაყიდად თხევადი თაფლი შეგხვდათ, ე.ი. ის ან გაცხელებულია ან ფალსიფიცირებული. უნდა გახსოვდეთ, რომ +400C-მდე და ზემოთ გაცხელებისას თაფლი ძირითად სასარგებლო თვისებებს კარგავს და უბრალო ტკბილ ფრუქტოზა-გლუკოზის სიროფად იქცევა.

ჩაშაქრებულ ნატურალურ თაფლში ყველა სასარგებლო თვისება შენარჩუნებულია და მისი გაცხელება ან ცხელ საჭმელსა თუ სასმელში ჩამატება არასასურველია.

recognize-good-honey-6ყველაზე ხშირად ნამდვილი თაფლი სკიდან ამოღებიდან 2-3 კვირაში შაქრდება. თუ გავითვალისწინებთ, რომ თაფლის ბოლო ამოღება დაახლოებით სექტემბრის ბოლოს – ოქტომბრის დასაწყისში ხდება, ნატურალური თაფლი 20 ოქტომბრისთვის უკვე ჩაშაქრებული უნდა იყოს. გამონაკლისია თეთრი აკაციის თაფლი, რომელიც დიდხანს, ხანდახან გაზაფხულამდეც არ კრისტალდება და მანანის თაფლი, რომელიც რკინის მაგვარ მასად იქცევა.

ხანდახან შენახული თაფლის ქვედა ფენა კრისტალდება, ზედა კი სიროფის მსგავსი ხდება, რაც ნიშნავს, რომ თაფლი მოწეული არ არის და მასში წყალი დიდი ოდენობით შედის.

თაფლი უნდა გასინჯოთ სუნით და გემოთი. ფალსიფიცირებულ პროდუქტს, როგორც წესი, სუნი არ აქვს. ნამდვილი თაფლი კი სურნელოვანი არომატით ხასიათდება. მის სუნს ვერაფერს შეადარებთ. შაქრიან თაფლსაც არ აქვს სუნი, გემოთი კი დამტკბარ წყალს გავს.

recognize-good-honey-8თაფლში სახამებლის შემცველობის დადგენისთვის ჭიქაში ცოტა თაფლი ჩადეთ, დაასხით მდუღარე წყალი, მოურიეთ და გააცივეთ. ამის შემდეგ ჩააწვეთეთ წყალში რამდენიმე წვეთი იოდი. თუ სითხე გალურჯდება, ე.ი. თაფლში სახამებელია დამატებული.

სახამებლის აღმოჩენა თაფლში ნიშადურის სპირტითაც შეიძლება, რომელიც უნდა ჩააწვეთოთ წინასწარ დისტილირებულ წყალში (პროპორციით 1:2) გახსნილ თაფლში. ნარევი თეთრი ფერის და ნალექიანი გახდება.

ცარცის მინარევს აღმოაჩენთ, თუ დისტილირებულ წყალში გახსნილ თაფლს რამდენიმე წვეთ ძმარს დაუმატებთ. თუ ნარევში ცარცია, ნახშირმჟავა აირის გამოყოფის შედეგად სითხე წამოდუღდება. შეგიძლიათ თაფლზე ძმარი ან რაიმე სხვა მჟავა უბრალოდ დაასხათ და თუ თაფლი „წამოდუღდა“, ე.ი. მას ცარცი ურევია.

recognize-good-honey-2თაფლში საქაროზის (შაქრის) არსებობის დასადგენად გახსენით ის ცხელ, დისტილირებულ (უკიდურეს შემთხვევაში ადუღებულ) წყალში, პროპორციით 1:2 საკმარისად თხევადი ნარევის მიღებამდე. ნარევი ჯერ მექანიკური მინარევებზე შეამოწმეთ – ნატურალური თაფლის ხსნარი აუცილებლად სრულიად გამჭვირვალე იქნება, ნალექისა თუ ზედაპირზე მექანიკური მინარევების გარეშე. შემდეგ აკურატულად ჩააწვეთეთ სითხეში აზოტმჟავა ვერცხლის ხსნარის რამდენიმე წვეთი და რეაქციას დააკვირდით. თუ თაფლში შაქარი არ არის, სითხე არ აიმღვრევა. საწინაამდეგო შემთხვევაში კი წვეთების ირგვლივ სითხე მაშინვე შესამჩნევად, მოთეთროდ შეიმღვრევა.

მექანიკური მინარევების არსებობის შესამოწმებლად პატარა ჭურჭელში აიღეთ თაფლის სინჯი, დაუმატეთ მდუღარე ან დისტილირებული წყალი და მოურიეთ. ნატურალური თაფლი მთლიანად იხსნება და ხსნარი გამჭვირვალე ხდება, უხსნადი დანამატების არსებობისას კი (ფალსიფიცირებისთვის) ხსნარის ზედაპირზე ან ნალექში მექანიკური მინარევები გამოჩნდება.

recognize-good-honey-7ტრადიციულად, თაფლის ღია ფერის სორტები საუკეთესოდ მიიჩნევა, თუმცა ეს მოსაზრება ყოველთვის სამართლიანი არ არის. მუქი ფერის, მაგალითად, წიწიბურას თაფლში ღია ფერის თაფლზე გაცილებით მეტი რკინა, გოგირდი, მარგანეცი და სხვა ძვირფასი და მნიშვნელოვანი ნივთიერება შედის.

მთლიანობაში, ყველა სორტის ნატურალური თაფლი ერთნაირად სასარგებლო და საჭიროა ჯანსაღი კვებისთვის. სხვადასხვა სახის თაფლი ერთმანეთისგან გემოთი და გარეგნული იერსახით განსხვავდება, სარგებელი კი დაახლოებით ერთნაირი აქვს.

მთავარია, თაფლი ფალსიფიცირებული ან ისეთ რაიონებში არ იყოს შეგროვილი, სადაც ჭარბად არის ტოქსიკური ნივთიერებები თავმოყრილი.

უნდა ვიცოდეთ, რომ მცენარეებზე მოხვედრილი ტოქსიკური ნივთიერებები თაფლში კონცენტრირდება. ფუტკრები მომწამლავი ნივთიერებების უმეტესობასთან მიმართებაში უგრძნობები არიან. ადამიანზე კი ამ ეს ნივთიერებებმა შეიძლება საკმაოდ მავნებელი, ზოგჯერ კი ლეტალური შედეგის მქონე მომწამლავი ზემოქმედებაც მოახდინოს. ასეთი შემთხვევები არც ისე იშვიათია, რადგან თაფლის ყველა მავნებელ ნივთიერებაზე შემოწმება, ამ სიის სიდიდის გამო, არარეალურია.

მავნებელი შეიძლება აღმოჩნდეს ისეთ რაიონებში მოგროვილი თაფლი, როგორიცაა სამხედრო პოლიგონები, ქიმიური მრეწველობის ქარხნები, მსხვილი აეროდრომები, თბოელექტროსადგურები, რადიაციულად დაბინძურებული რაიონები, ასევე, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებზე, სადაც ნათესების დამუშავება მაღალტოქსიკური მომწამლავი ქიმიკატებით ხორციელდება.

recognize-good-honey-5

თაფლი – ფარაონების საკვები

პალეონტოლოგიურმა და არქეოლოგიურმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ ფუტკრები პირველყოფილი ადამიანის გაჩენამდე მილიონობით წლით ადრე არსებობდნენ.

honey-3

უძველესი კულტურის ძეგლების საფუძველზე შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ პირველყოფილი ადამიანი მოიპოვებდა თაფლს, როგორც გემრიელ და ნოყიერ საჭმელს. ყველაზე ძველი ძეგლი, რომელიც ადამიანის მიერ თაფლის მოპოვებას ასახავს, ვალენსიასთან (ესპანეთი) ახლოს იპოვეს და ის ქვის ხანას ეკუთვნის. ქვაზე შემონახულია ფუტკრებდახვეული ადამიანის გამოსახულება, რომელიც თაფლს მოიპოვებს. ეგვიპტურ პირამიდებში ინახება ცნობები თაფლის, როგორც საკვები და სამკურნალო საშუალების გამოყენების შესახებ.

honey-6

3500 წლის წინ დაწერილ, ყველაზე ძველ სამედიცინო პაპირუსშიც აღნიშნულია, რომ სასარგებლოა თაფლის გამოყენება ჭრილობების სამკურნალოდ, „რათა შარდის გაშვება გამოიწვიოს“ და „კუჭის შესამსუბუქებელhoney-5საშუალებად“. ამავე პაპირუსში აღწერილია შინაგანი დაავადებები (სიმსივნის განსაკუთრებული ფორმების), რომელთა მკურნალობისას თაფლი და თაფლიანი საფენები გამოიყენებოდა. სხვა ძველეგვიპტურ სამედიცინო პაპირუსში თაფლით ჭრილობების მკურნალობის შესახებ ბევრი საინტერესო ცნობაა მოცემული.

თაფლის მომპოვებელი ცალკე ხელობაც იყო. ისინი იცავდნენ მსხვილ, ფუღუროებიან ხეებს ან თავად თხრიდნენ ფუღუროს, რათა ფუტკრებისთვის თაფლის შესაგროვებელი ადგილი მიეცათ. თაფლის მომპოვებელს უნდა შეძლებოდა მაღალ ხეებზე ცოცვა, ფუტკრებთან „კეთილმეზობლური ურთიერთობის“ შენარჩუნება და მათი ჩვევებიც კარგად უნდა ცოდნოდა.

უძველესი მოაზროვნეები თაფლის შესახებ

უძველეს საბერძნეთში თაფლი ბუნების უძვირფასეს საჩუქრად მიიჩნეოდა. ბერძნებს სჯეროდათ, რომ მათი ღმერთები უკვდავებას ამბროზიის – თაფლის შემცველი ღმერთთა საკვების მიღებით აღწევდნენ. ისინი ღმერთებს თაფლწასმულ ხილს სწირავდნენ.

homer-iliada-odissey

დაახლოებით 3000 წლის წინ ჰომეროსი თაფლის შესანიშნავ თვისებებს „ილიადასა“ და „ოდისეაში“ უმღეროდა. იგი „ილიადაში“ დაწვრილებით აღწერს, როგორ ამზადებდა აგომედა ბერძენი მეომრებისთვის გამაგრილებელ სასმელს –

honey-2

კიკეონს. მათემატიკის მამა პითაგორა ამტკიცებდა, რომ ღრმა სიბერეს – 90 წელს თაფლის უხვად მიღების წყალობით მიაღწია.

უდიდესმა ფილოსოფოსმა დემოკრიტემაც, რომელიც საკვებად თაფლს იღებდა, ხანგრძლივი სიცოცხლე განვლო. ხოლო კითხვაზე, როგორ უნდა იცხოვროს ადამიანმა, რათა ჯანმრთელობა შეინარჩუნოს, დემოკრიტე ჩვეულებრივ პასუხობდა: „ამისთვის შიგნეული თაფლით, ზედაპირი კი ზეთით უნდა განოყივრდეს“.

გენიალური ექიმი და მოაზროვნე, რომელიც დაახლოებით 2500 წლის წინ ცხოვრობდა, თაფლს სხვადასხვა დაავადებების სამკურნალოდ წარმატებით იყენებდა, თავად კი საკვების სახით იღებდა. ექიმი ამბობდა: „სხვა საკვებთან ერთად მიღებული თაფლი ნოყიერია და სახის კანს კარგ ფერს აძლევს“. ლეგენდა გვიამბობს, რომ ჰიპოკრატეს საფლავზე დასახლდა ფუტკრების ოჯახი, რომლებიც განსაკუთრებული ხარისხის თაფლს ამზადებდნენ. ამან თითქოს თაფლით განკურნების იმედით აღვსებული ხალხის მასობრივი მსვლელობები გამოიწვია ჰიპოკრატეს საფლავისკენ.

hippocrates-tomb-Lar

არისტოტელე ამტკიცებდა, რომ თაფლს რაღაც განსაკუთრებული თვისებები აქვს, რაც ჯანმრთელობის გაძლიერებასა და სიცოცხლის გახანგრძლივებას უწყობს ხელს.

Julius-Ceasarიულიუს ცეზარმა სენატორ პუბლიუს რუთილიუსთან რუფუსთან სადილზე ყოფნისას, რომელზეც ეს უკანასკნელი 100 წლის იუბილეს აღნიშნავდა, კითხა მასპინძელს, რა საშუალებას იყენებდა სხეულისა და სულიერი ძალების შესანარჩუნებლად და პასუხად მიიღო: „შიგნით თაფლი, გარეთ ზეთი“.

სიცოცხლის გახანგრძლივებისთვის თაფლის საკვებად გამოყენებას ავიცენაც ქადაგებდა. იგი ამბობდა: „თუ ახალგაზრდობის შენარჩუნება გინდა, აუცილებლად ჭამე თაფლი“. ავიცენა მიიჩნევდა, რომ 45 წლის ასაკის ზევით აუცილებელია თაფლის სისტემატური მიღება, განსაკუთრებით ბევრი ცხიმების შემცველ, დანაყილ ბერძნულ კაკალთან ერთად.

უძველესი ინდუსები თაფლს მრავალ სხვადასხვა სამკურნალო თვისებას მიაწერდნენ. მათი წამალი „ალტერანტია“, რომელიც ადამიანს „სიამოვნებას ანიჭებდა“ და „ახალგაზრდობას უნარჩუნებდა“, ძირითადად თაფლისგან იყო მომზადებული.

მომწამლავი ან „მათრობელა“ თაფლი

ძველი ბერძენი სარდალი და მწერალი ქსენოფონტე ათენელი მცირე აზიიდან ბერძენი მეომრების უკანდახევის შესახებ წერისას დაწვრილებით ჩერდება ეპიზოდზე, რომელშიც კოლხიდაში თაფლის ჭამამ ჯარისკაცები ავად გახადა.Xenophon-of-Athens

„ირგვლივ უჩვეულოდ ბევრი ფუტკრის სკა იდგა, ჯარისკაცები, რომლებიც ფიჭის თაფლს ჭამდნენ, გონებას კარგავდნენ, გულისრევა და ფაღარათი ეწყებოდათ; ფეხზე ერთი მათგანიც ვერ გაჩერდა. ვინც ბევრი ჭამა, გიჟებივით იყვნენ, რამდენიმე მეომარი კი სიკვდილის პირას იყო. მეორე დღეს კი აღმოჩნდა, რომ არავინ მომკვდარა და ავადმყოფები ზუსტად იმ საათს მოვიდნენ გონს, რომელზეც წინა დღეს თავი ცუდად იგრძნეს. მესამე და მეოთხე დღეს ისინი ფეხზეც წამოდგნენ, მხოლოდ თავს ისე გრძნობდნენ, თითქოს ბევრი წამალი დაელიათ“.

1877 წელს შხამიანი თაფლი ბათუმის მიმდებარე ტერიტორიებზე აღმოაჩინეს, სწორედ იმ ადგილების ახლოს, სადაც ზემოთ აღწერილი შემთხვევა მოხდა. ამ რაიონის მეფუტკრეები იძულებულნი იყვნენ, მხოლოდ ცვილი გამოეყენებინათ, რადგან ამ თაფლის საკვებად მიღება თავბრუსხვევას, გულისრევას და სიმთვრალის მსგავს შეგრძნებებს იწვევდა.

თაფლის შხამიან თვისებებს ამ ადგილებში მოყვავილე დიდი ოდენობით დეკას (როდოდენდრონი) მიაწერდნენ, რომლის ნექტარშიც გლუკოზიდ ანდრომედოტოქსინი იქნა აღმოჩენილი.

Rhododendron

მაქსიმ გორკი „ადამიანის დაბადებაში“ წერდა:

„ძველი წიფლებისა და ცაცხვის ფუღუროებში შეიძლება მათრობელა თაფლის პოვნა, რომელმაც უძველეს დროში კინაღამ დაღუპა დიადი პომპეუსის მეომრები, თავისი მათრობელა სიტკბოებით მოცელა რკინის რომაელების მთელი რეგიონი. ფუტკრები მას დაფნისა და იელის ყვავილებისგან აკეთებენ“.

honey-7კიდევ ბევრი მაგალითის მოყვანა შეიძლება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ზოგიერთი შხამიანი მცენარიდან ფუტკრებს მომწამვლელი ნივთიერებები თაფლში გადააქვთ. დადგენილია, რომ იელის, აკონიტის, ანდრომედასა და ზოგიერთი სხვა მცენარის ნექტარისგან დამზადებულ თაფლს მომწამლავი თვისებები აქვს. თავად ფუტკრებს კი ამ შხამიანი თაფლისგან ზიანი არ ადგებათ.

შხამიან თაფლს მათრობელა თაფლსაც ეძახიან, რადგან მისი ჭამის შემდეგ ადამიანს თავბრუსხვევა, გულისრევა, კრუნჩხვები ეწყება და გარეგნულად მთვრალს გავს.

ლიტერატურაში მოხსენიებულია შემთხვევებიც, როცა შხამიანი მცენარეების – ლენცოფას, ფუტკარას, ოლეანდრისა და სხვების ნექტარისგან დამზადებული თაფლი ადამიანებისთვის სრულიად უვნებელი აღმოჩენილა.

honey-8